Denken over denken: waarom The School of Thinking actueler is dan ooit!

Wat betekent het eigenlijk om te denken? Is denken iets wat zich afspeelt in stilte, in ons hoofd? Of is het sociaal, lichamelijk, cultureel, iets wat we samen doen?

Aan de VUB wordt die vraag niet vluchtig gesteld, maar grondig onderzocht. In The School of Thinking, het inter- en transdisciplinaire postgraduaat van het Centre Leo Apostel (CLEA), worden studenten uitgedaagd om hun manier van denken, en daarmee hun manier van leven, fundamenteel te herbekijken.

We spraken met twee sleutelfiguren binnen het programma: student Joshua Sunter, beursstudent via OSB-VUB, en prof. Karin Verelst, Programme Director van The School of Thinking en bestuurslid bij OSB-VUB.

Het gesprek toont waarom dit programma veel meer omvat dan een extra diploma.

Een creatieve gemeenschap van vrije denkers

Joshua is 25, studeert aan de VUB en combineert het postgraduaat met een educatieve master. Daarvoor studeerde hij sociale wetenschappen aan de KU Leuven en trok hij op uitwisseling naar Portugal en Brazilië. Hij woonde in Mexico en Zweden. Reizen, ontdekken, perspectieven wisselen – het zit in zijn DNA.

“School of Thinking is voor mij een creatieve gemeenschap van vrije denkers,” zegt hij. “We proberen denken te begrijpen op een meta-niveau. Filosofisch, reflexief, maar tegelijk ook belichaamd en praktisch.”

Belichaamd denken? Ja. In dit programma is denken niet beperkt tot logica en wiskunde. Kunst, dans, spel, emoties, ook dat zijn vormen van denken. Cognitie wordt hier niet gereduceerd tot wat zich in het brein afspeelt. Ze wordt benaderd als iets dat zich afspeelt tussen mensen, in lichamen, in culturen.

Het resultaat is een opleiding waar interdisciplinariteit geen modewoord is, maar dagelijkse praktijk.

Een intellectueel avontuur (met praktische impact)

Programme Director Karin Verelst noemt het programma “een intellectueel avontuur met mogelijke praktische applicatie.”

The School of Thinking brengt wetenschappen, filosofie, kunst, cultuur en ethiek samen rond één centrale vraag: wat betekent het dat wij denken?

“Wij willen disciplines niet gewoon naast elkaar zetten,” legt Verelst uit. “We willen ze echt samenbrengen tot een coherent verhaal over complexe problematieken. Niet hét verhaal, maar een ernstig, onderbouwd verhaal, en de mogelijkheid tot het ontwikkelen van verhalen die met elkaar in dialoog treden”

Dat is geen vrijblijvende oefening. De wereld staat voor ecologische, politieke en sociale uitdagingen die niet binnen één vakgebied op te lossen zijn. Wie vandaag complexe problemen wil begrijpen, moet kunnen navigeren tussen perspectieven. En dat leer je hier.

Klein in aantal, groots in intensiteit

De groep telt ongeveer tien studenten. Dat kleine aantal is geen toeval. De lessen zijn intens, interactief en soms confronterend. Er wordt niet enkel geluisterd, maar gediscussieerd, geëxperimenteerd, bewogen. Emoties mogen er zijn en worden nadien besproken. Denken is hier geen afstandelijke activiteit.

“De eerste weken voelt het soms alsof je in diepe zee wordt gegooid,” zegt Verelst. “Maar na verloop van tijd leren studenten daarin zwemmen. Ze beseffen dat ze niet hoeven te verdrinken in verschillende perspectieven. Ze leren ermee werken.”

Joshua herkent dat gevoel. “Elke les is er wel een moment waarop ik denk: wacht eens… is dat echt zo? Dat soort verwondering is onbetaalbaar.”

Denken is sociaal

Een inzicht dat Joshua bijzonder raakte, kwam uit een les van Verelst: in de Romeinse tijd werd bijna alles luidop gelezen. Stilzwijgend lezen, zoals wij dat vandaag doen, zou toen absurd geleken hebben. Denken was expliciet sociaal.

Vandaag is denken sterk geïnternaliseerd. We ervaren het als iets individueels – “ik en mijn brein”. Maar volgens The School of Thinking is denken fundamenteel sociaal. We hebben taal nodig om te denken. En taal is sociaal. In een tijd waarin we digitaal meer verbonden zijn dan ooit, maar tegelijk kampen met eenzaamheid en polarisatie, is dat geen triviale vaststelling.

Meer dan een diploma: een houding

Wat neem je mee uit The School of Thinking? Voor Joshua is het antwoord duidelijk: open-mindedness. Maar niet vrijblijvend.

“De diepste wijsheden liggen niet altijd in de moeilijkste theorieën,” zegt hij. “Soms in dans. Soms in kunst. Soms in een lunchgesprek.”

Het programma vervaagt grenzen: tussen wetenschap en kunst, tussen rationeel en emotioneel, tussen individu en gemeenschap. Het leert studenten te traag denken in een snelle maatschappij. En misschien nog belangrijker: het leert hen denken over denken.

Democratisering van het denken

Het postgraduaat is een officieel VUB-programma, maar valt buiten de klassieke financieringsmodellen. Daarom bedraagt het inschrijvingsgeld ongeveer 5000 euro. Vanuit een engagement voor democratisering van het onderwijs reikt OSB-VUB per editie een beurs uit.

Studenten die academisch worden aanvaard én financiële nood kunnen aantonen, betalen dan enkel het reguliere VUB-inschrijvingsgeld.

Joshua kreeg zo’n beurs.

“Je moet solliciteren met een CV en motivatiebrief,” vertelt hij. “Het is werk, maar het is haalbaar. En het is absoluut de moeite waard.”

De boodschap is duidelijk: talent en motivatie mogen niet afhangen van financiële draagkracht.

Voor wie is dit programma?

Voor pas afgestudeerden die hun horizon willen verbreden.

Voor professionals die met complexe problemen geconfronteerd worden.

Voor jonge onderzoekers die een interdisciplinair doctoraat overwegen.

Voor wie voelt dat er méér is dan hokjesdenken.

Joshua werkt momenteel aan een PhD-voorstel rond verschillen in denkpatronen tussen jager-verzamelaarsculturen en de westerse samenleving. “We kunnen veel leren van andere manieren van denken,” zegt hij. “Veel van onze problemen zitten geworteld in hoe we denken en met elkaar omgaan.”

The School of Thinking heeft dat verlangen niet gecreëerd, maar wel versterkt.

Kritisch denken in turbulente tijden

Verelst doceert kritisch denken, een kernwaarde van de VUB.

“Ik denk dat mensen wel degelijk kritisch kunnen denken,” zegt ze. “Maar er is te weinig ruimte voor open debat. Te snel wordt iemand weggezet als complotdenker of zeveraar. Dan stopt het gesprek.”

The School of Thinking wil die ruimte wél creëren. Een plek waar verschillende perspectieven naast én met elkaar kunnen bestaan. Waar discussie geen gevecht is, maar een gezamenlijke zoektocht.

Menselijk zijn als standpunt

Op het einde van het gesprek formuleert Karin Verelst haar boodschap aan toekomstige studenten in één zin: “Menselijk zijn. En dat ook uitspreken. Dat is een standpunt.”

Niet alleen voor de mensen met wie je het eens bent. Juist ook voor wie buiten je eigen wereld valt. In een tijd van versnelling, polarisatie en oppervlakkigheid is The School of Thinking een oefenruimte voor traagheid, nuance en moed. Geen ivoren toren. Geen zweverige praatclub. Maar een serieuze, veeleisende en tegelijk speelse plek waar denken opnieuw een gezamenlijke activiteit wordt.

Of zoals Joshua het samenvat: “Geef mij meer School of Thinking.”

Misschien is dat precies wat onze samenleving nodig heeft.