“De euthanasiewet was revolutionair, maar we zitten vast”

Na meer dan veertig jaar engagement in zorg, ethiek en vrijzinnig humanisme blikt arts en mensenrechtenpleitbezorger Marc Cosyns (71) kritisch maar hoopvol naar de samenleving. Hij maakte de totstandkoming van de euthanasiewet van dichtbij mee en ziet vandaag hoe die wet, ooit baanbrekend, tekortschiet voor mensen met complexe vragen rond het levenseinde. “Niet omdat we niet willen helpen,” zegt hij, “maar omdat de wet geen ruimte laat voor nuance.”

In Vonkel, een luisterend huis in Gent, reflecteert Cosyns in het jubileumjaar van 60 jaar georganiseerde vrijzinnigheid over verleden en toekomst. Hij erkent dat vrijzinnigen mee hebben bijgedragen aan maatschappelijke doorbraken zoals abortus, euthanasie en gelijke rechten, maar wijst ook op hun blijvende kwetsbaarheid als relatief kleine beweging. De structurele macht van het katholieke onderwijs en de zorgsector zorgt volgens hem nog steeds voor ongelijkheid.

Autonomie in verbondenheid

Voor Cosyns is zelfbeschikking nooit een individueel of geïsoleerd principe geweest. “Autonomie is altijd autonomie in verbondenheid,” benadrukt hij. Die visie loopt als een rode draad door zijn denken over zorg, samenleven en ethiek. Zijn eigen ervaring in een kleinschalig gemeenschapsproject bevestigt volgens hem hoe mensen elkaar kunnen ondersteunen zonder hun vrijheid te verliezen.

Binnen het vrijzinnig humanisme pleit Cosyns voor meer aandacht voor rituelen, symbolen en gedeelde momenten van betekenis. De beweging heeft zich volgens hem te lang gedefinieerd door verzet tegen dogma’s, zonder voldoende alternatieven aan te reiken. Mensen hebben nood aan herkenning, overgangsmomenten en verbondenheid ook buiten religieuze kaders.

Polarisatie en broze waarden

Cosyns maakt zich zorgen over de huidige tijdsgeest. Polarisatie, verrechtsing en hernieuwde oorlogsretoriek tonen volgens hem hoe broos waarden als democratie, vrij onderzoek en verdraagzaamheid zijn. Die bezorgdheid is des te groter wanneer hij aan zijn kleinkinderen denkt. Waarden die ooit vanzelfsprekend leken, vragen vandaag opnieuw actieve verdediging.

Euthanasie: nood aan openheid en nuance

Als voorvechter van zelfbeschikking blijft Cosyns pleiten voor een hernieuwd debat over euthanasie en levenseindezorg. Hij vindt dat euthanasie wettelijk beter zou worden ingebed binnen de bredere patiëntenrechten, als een van de mogelijke vormen van stervensbegeleiding. Vandaag blijft het debat te vaak geblokkeerd door maatschappelijke spanningen.

Voor complexe vraagstukken zoals euthanasie bij voltooid leven, psychisch lijden of verworven wilsonbekwaamheid pleit hij voor meer openheid, onderzoek en ervaring. Een gedoogbeleid zou volgens hem ruimte kunnen scheppen om die ervaring op te bouwen, zoals dat eerder bij abortus is gebeurd. Nu vallen sommige patiënten tussen de plooien, niet uit onwil, maar door een rigide wettelijk kader.

Hoewel hij zich bewust is van de gevoeligheid van het onderwerp, weigert Cosyns te zwijgen. Zijn kompas blijft de concrete mens die voor hem zit en om zorg vraagt. Tegenstellingen binnen het publieke debat, zoals die tussen hem en Wim Distelmans, noemt hij betreurenswaardig en vaak opgeklopt door de media.

Hoop in het broze

Toch blijft Cosyns hoopvol. Hij ziet betekenis in jongeren die zoeken, in mensen die voor elkaar zorgen en in kleine initiatieven die het verschil maken. Voor het vrijzinnig humanisme ziet hij een duidelijke opdracht: verbondenheid versterken, rituelen herwaarderen, jongeren ernstig nemen en kritisch blijven voor machtsstructuren die ongelijkheid in stand houden.

“Alles wat de moeite waard is, is broos,” besluit hij. En net daarin schuilt volgens hem de reden om te blijven zorgen, zoeken en spreken.

Lees meer