Vrijheid om te choqueren: Jan De Groote bij feest van het vrije woord en vernissage van GAL in Hasselt

Op zondag 25 januari 2026 vond in het Vrijzinnig Punt in Hasselt een bijeenkomst plaats naar aanleiding van de vernissage van de tentoonstelling van cartoonist Gerard Alsteen, beter bekend als GAL. De tentoonstelling, georganiseerd door de VUB en gespreid over meerdere locaties, kende in Hasselt haar officiële en enige “echte” vernissage, in aanwezigheid van de kunstenaar zelf.

De vernissage bracht kunst, muziek en engagement samen en werd georganiseerd in samenwerking met verschillende vrijzinnige partners: het Humanistisch Verbond, het Vermeylenfonds, de Grijze Geuzen, huisvandeMens Hasselt en OSB-VUB Limburg. Muzikale omkadering werd verzorgd door Roger Ambroos.

Jan De Groote: vrijheid om te choqueren

Jan De Groote (Advocaat en voorzitter van OSB-VUB) vertrok van een klassieker uit de rechtspraak: het Handyside-arrest van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (1976). Dat arrest stelt dat vrijheid van meningsuiting niet alleen geldt voor ideeën die behagen of geruststellen, maar ook voor meningen die “shockeren, schofferen en verontrusten”.

Volgens Jan is net dat aspect vandaag te vaak vergeten. In een tijd waarin “iedereen snel op zijn tenen getrapt is”, herinnerde hij eraan dat gekwetst zijn geen argument mag zijn om expressie te beperken. Integendeel: het vermogen om ongemak te verdragen is een essentieel kenmerk van een democratische rechtsstaat.

Censuur heeft nieuwe gezichten

Onze voorzitter waarschuwde echter dat censuur vandaag zelden nog openlijk gebeurt via een verbod door de overheid. Ze komt steeds vaker in indirecte en economische vormen: zwarte lijsten, financiële sancties, sociale en professionele uitsluiting.

Hij verwees onder meer naar internationale voorbeelden, maar hield de spiegel vooral Europa voor. Jan uitte zijn bezorgdheid over Europese sanctiemechanismen waarbij journalisten en onderzoekers, op basis van erg ruime en discutabele redeneringen, op sanctielijsten kunnen belanden met verregaande gevolgen: geblokkeerde bankrekeningen, reisverboden en beroepsverboden.

Zijn kernboodschap was helder:

wie niet geïnformeerd is, kan geen mening vormen en wie informatie belemmert, ondermijnt de democratie.

Tekeningen die informeren en aanklagen

Die analyse sloot naadloos aan bij het werk van GAL, wiens tekeningen volgens Jan functioneren als visuele journalistiek. Ze zijn niet vrijblijvend artistiek, maar politiek en geëngageerd: ze registreren, klagen aan en zetten aan tot nadenken.

In de tentoonstelling zijn onder meer scherpe cartoons te zien over persvrijheid, macht en actuele politieke figuren. Ze confronteren de toeschouwer precies zoals vrije meningsuiting dat hoort te doen.

GAL: 65 jaar tekenen tegen de stroom in

Cartoonist GAL nam zelf ook het woord en blikte terug op zijn indrukwekkende carrière van meer dan 65 jaar. Van zijn eerste tekeningen als student in de jaren 60 tot vandaag: “ik heb deze ochtend nog getekend”, bleef hij trouw aan één principe: de persvrijheid verdedigen "met hand en "tekenpunt"".

Hij vertelde over zijn ervaringen in de pers, over beschuldigingen van “brutaliteit” die hij nooit zo ervaren heeft, en over het immense communicatieve bereik van cartoons, waaronder een campagne rond persvrijheid waar zijn cartoons werden verspreid via een oplage van vijf miljoen postzegels. Voor GAL is tekenen nog steeds een daad van communicatie én verzet.

Kritisch blijven, samen vooruitkijken

Ondanks de ernstige thema’s eindigde de namiddag niet in pessimisme. Jan sloot af met een uitgesproken vrijzinnig-humanistische noot: het geloof in de maakbaarheid van mens en maatschappij. Kritisch blijven, ook naar onszelf toe, is geen teken van zwakte maar van engagement.

De tentoonstelling van GAL herinnert ons eraan waarom vrije meningsuiting, kunst en kritische reflectie onmisbaar blijven. Niet alleen om te behagen, maar vooral om te schuren.

De tentoonstelling van GAL op een andere locatie bezichtigen? Klik op de knop voor een overzicht van alle locaties.

Overzicht