Als kennis sneller verandert dan ooit, wanneer zijn we dan uitgeleerd?

Je diploma was ooit het bewijs dat je klaar was om aan je loopbaan te beginnen. Maar wat als kennis en vaardigheden steeds sneller verouderen? Artificiële intelligentie maakt die vraag vandaag bijzonder concreet — niet alleen voor studenten, maar ook voor wie tien, twintig of veertig jaar geleden afstudeerde.

Tijdens de academische opening van de VUB op 22 september zette rector Jan Danckaert precies dat spanningsveld centraal. Transformatiestrateeg Jo Caudron trok het perspectief vervolgens open naar economie, technologie en Europa.

Hun invalshoeken verschilden, maar brachten ons bij dezelfde vraag: als technologie sneller verandert, hoe zorgen we er dan voor dat wij zelf mee blijven veranderen?

AI mag het denken versterken, niet vervangen

Voor Danckaert is het probleem niet dat studenten AI gebruiken. De technologie is er en zal niet verdwijnen.

De echte uitdaging ontstaat wanneer AI niet langer het leren ondersteunt, maar het leerproces vervangt.

Een student kan vandaag in enkele seconden een overtuigende tekst of analyse laten maken. Maar begrijpt die student ook waarom een bepaalde redenering klopt? Kan hij bronnen beoordelen, fouten herkennen en alternatieven afwegen?

Daarom wil de VUB inzetten op vier zaken: AI-geletterdheid, aangepaste opleidingen, nieuwe evaluatievormen en gelijke toegang voor iedereen tot krachtige AI-tools.

De kern is eenvoudig:

technologie mag ons denken versterken, maar we moeten zelf eigenaar blijven van dat denken.

En paradoxaal genoeg maakt AI kennis niet minder belangrijk. Integendeel. Wie te weinig van een onderwerp weet, kan moeilijk beoordelen of wat een AI-systeem produceert ook werkelijk klopt.

Tegelijk worden vaardigheden als kritisch denken, creativiteit, communicatie, ethisch oordeelsvermogen en verantwoordelijkheid belangrijker.

De uitdaging stopt niet aan de universiteitspoort

Jo Caudron verbreedde die discussie.

AI is niet alleen een onderwijsverhaal. De technologie grijpt in op economie, industrie, energie en geopolitiek. Europa moet daarom niet alleen nadenken over hoe het AI gebruikt, maar ook over hoe het zelf kennis, technologie en infrastructuur ontwikkelt.

Daarvoor zijn niet alleen investeringen en datacenters nodig. Er zijn vooral mensen nodig die nieuwe technologie begrijpen, kritisch kunnen gebruiken en er nieuwe toepassingen mee kunnen ontwikkelen.

En precies daar raken de verhalen van Danckaert en Caudron elkaar.

Maar wat als je al lang afgestudeerd bent?

Voor studenten betekent dit dat hun opleiding moet veranderen. Maar wat betekent het voor wie vandaag al jaren in het beroepsleven staat?

Een jurist die twintig jaar geleden afstudeerde, werd niet voorbereid op generatieve AI. Een communicatiespecialist leerde niet samenwerken met taalmodellen. Ook artsen, ingenieurs, accountants, onderzoekers, ondernemers en managers krijgen vandaag te maken met technologieën en werkwijzen die tijdens hun opleiding niet bestonden.

Dat is op zich niet nieuw. Kennis is altijd blijven evolueren. Wat wél verandert, is het tempo waarin nieuwe toepassingen elkaar opvolgen, functies veranderen en grenzen tussen vakgebieden vervagen.

Daardoor verandert ook de betekenis van een diploma.

Afstuderen is niet langer het eindpunt

We hebben onderwijs lang vrij lineair bekeken: eerst studeren, dan afstuderen en vervolgens aan het werk, waarbij ervaring gaandeweg de belangrijkste bron van verdere ontwikkeling wordt.

Dat model verdwijnt niet, maar het volstaat steeds minder. Wanneer kennis, technologie en beroepen voortdurend evolueren, zullen ook onze competenties tijdens een loopbaan regelmatig moeten worden aangevuld, verdiept of herbekeken.

Dat betekent niet dat we telkens opnieuw jarenlang naar de schoolbanken moeten. Levenslang leren kan net zo goed plaatsvinden in een korte opleiding, een workshop, een debat of een ontmoeting met onderzoekers en vakgenoten. Soms gaat het om nieuwe kennis verwerven, soms om bestaande ervaring vanuit een andere invalshoek te bekijken. En vaak ontstaat juist veel waarde wanneer mensen met verschillende achtergronden hun kennis en praktijkervaring met elkaar confronteren.

Leren wordt dan minder iets wat uitsluitend binnen een opleiding plaatsvindt, en meer een proces dat doorheen een hele loopbaan blijft terugkeren.

AI maakt leren urgenter én toegankelijker

Daar zit een interessante paradox. AI is een van de redenen waarom we vaker zullen moeten blijven leren, maar dezelfde technologie kan dat leren tegelijk ondersteunen. Ze kan complexe informatie verduidelijken, voorbeelden geven, oefeningen genereren en helpen om zich sneller in een nieuw onderwerp in te werken.

Toch blijft het onderscheid tussen informatie krijgen en werkelijk begrijpen essentieel. Een antwoord van een AI-systeem is nog geen kennis, net zoals een samenvatting nog geen inzicht is. Technologie kan ons sneller op weg helpen, maar ze neemt de verantwoordelijkheid om zelf te begrijpen en te beoordelen niet van ons over.

Ook bij levenslang leren blijft dus dezelfde opdracht overeind: technologie gebruiken waar ze helpt, maar zelf eigenaar blijven van het leerproces.

Vrij Onderzoek in het AI-tijdperk

Voor VUB-alumni klinkt dat vertrouwd.

Vrij Onderzoek vertrekt van het principe dat geen enkele uitspraak zomaar op gezag wordt aanvaard. In het AI-tijdperk komt daar een nieuwe mogelijke autoriteit bij: het algoritme.

Een antwoord verschijnt onmiddellijk en klinkt overtuigend. Maar juist dan moeten we blijven vragen: klopt dit? Welke informatie ontbreekt? Welke aannames zitten erin? Welke alternatieven bestaan er?

AI-geletterdheid wordt zo ook een hedendaagse vorm van vrij en kritisch denken.

En na het diploma?

Misschien is dat uiteindelijk de belangrijkste boodschap van deze academische opening.

De universiteit beschikt over onderzoek, nieuwe inzichten en academische expertise. Alumni brengen jaren praktijkervaring, professionele kennis en concrete vragen uit bedrijven, organisaties en samenleving mee. Wanneer die twee werelden elkaar blijven ontmoeten, ontstaat meer dan klassieke kennisoverdracht. Er ontstaat uitwisseling: nieuwe wetenschappelijke inzichten vinden hun weg naar de praktijk, terwijl ervaringen uit die praktijk op hun beurt nieuwe vragen en perspectieven opleveren.

Zo wordt leren na het diploma geen herhaling van wat eraan voorafging, maar een andere vorm van leren. Minder lineair, dichter bij de praktijk en sterker gebaseerd op ontmoeting en uitwisseling.

Niet alleen leren van experts, maar ook leren van en met elkaar.

Misschien moeten we daarom vooral één idee loslaten: dat er ergens in ons leven een moment komt waarop we voldoende geleerd hebben.

De interessantere vraag is wellicht:

als afstuderen niet langer het einde van ons leertraject is, waar, wanneer en met wie willen we dan blijven leren?

Heb jij hier een visie, een idee, een verwachting over? Laat het ons zeker weten. (info@osb.be)